Adana Ulu Camii

Selçuklu Memluk ve Osmanlı mimarisiden bir esinti: Ulu Cami

Adana Ulu Camii, son cemaat mahalli formundaki harimin batısındaki dikine mekânı ile Adana Hasan Ağa Camii, Adana Kemeraltı Camii ve Ceyhan Kurtkulağı Köyü Camii gibi bazı mahalli eserleri etkilemiştir.

Aynı adla anılan Ulu Camii Mahallesinin orta kısımlarında yer alan eser, aynı zamanda Adana'nın en büyük camii ve tarihî yapısı oluşu bakımından da önem taşımaktadır. Selçuklu, Memlûk ve Osmanlılar devrine ait mimarî karakterleri üzerinde toplayan bu eserin üç ayrı kitabesinden, ilk defa 1513 yıllarında Ramazan oğlu Halil Bey tarafından inşasına başlandığı, 1541 yılında Halil Beyin oğlu Piri Mehmet Paşa tarafından bitirilerek ibadete açıldığı anlaşılmaktadır.

Esas binanın Batı tarafındaki giriş kısmının, karakter itibariyle, Ramazan oğlu Halil Beyin yaptırdığı yapıdan farklı görünüşte olması ve inşa tekniği itibariyle de daha önceki devrin özelliğini göstermesi bakımından, binanın tarihini daha eskilere götürmek mümkün görünmektedir. Giriş kapısının üzerinde, kademeli bir sistemle yukarı doğru sivrilen stalâktitli konik çatının, Selçuklu mimarisi karakterinde yapılmış olması, XVI. yüzyılda küçük bir beylik halinde bulunan Ramazanoğullar’ının burada, önce küçük bir mescit yaptırdığı fakat daha sonra Beyliğin büyümesi ve mescidin ihtiyaca kifayet etmemesi sebebi ile bunun yanına bugünkü esas binanın yapılmış olduğu sanılmaktadır.
Bütünüyle 34,50 X 32,50 m. ölçüsünde, kareye yakın dikdörtgen. plân arz eden Ulu Caminin, Batı ve Doğu yöndeki iki büyük kapısından avluya girilmektedir. Caminin esas ibadet mekânına ilâveten, bölgenin sıcak oluşu ve daha fazla cemaatin ibadet etmesi düşünülerek avlunun bir kısmı ahşap örtü sistemi ile kapatılarak büyük bir son cemaat yeri haline getirilmiştir. Doğu cephedeki avlu kapısında ve caminin esas mekânının cephesinde, siyah ve beyaz mermer levhalar kullanılarak cephe görünüşüne renk katılmıştır. Yarı sivri kemerlerin konturları stalâktit ve bitki motifleri ile süslenmiştir.

Enine uzanan dikdörtgen plândaki esas ibadet mekânı, Kıble duvarına paralel konmuş 4 sütun ile iki nef (şahın) teşkil etmekte ve sütunlar hafif sivri kemerlerle birbirine bağlanmaktadır. Kıble duvarında etrafı siyah mermerden yapılmış bir bordürle çevrilen mihrabı ile bilhassa caminin Kıble duvarını kaplayan XVI. ve XVII. yüzyıla ait Çinileri ilk bakışta dikkati çekmektedir.
Adana Ulu Camii, son cemaat mahalli formundaki harimin batısındaki dikine mekânı ile Adana Hasan Ağa Camii, Adana Kemeraltı Camii ve Ceyhan Kurtkulağı Köyü Camii gibi bazı mahalli eserleri etkilemiştir.