1998 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan Portekizli yazar José Saramago’nun çocukluk anılarından birini hiç unutmuyorum. Küçük Saramago’nun dedesi felç olmuştur ve tedavi için Lizbon’a götürülecektir. Gerisini şöyle anlatır yazar: “Büyükbabam evinin birkaç zeytin ve incir ağacıyla dolu olan avlusuna gitti ve tek tek ağaçlara sarılarak ağladı. Bir daha dönmeyeceğini bildiğinden onlara veda etti. Bunu görmek, bunu yaşamak geri kalan yaşamımızda bir iz bırakmıyorsa, duygularınız yok demektir.”
Isparta’da, Eğirdir’in Yukarıgökdere köyündeki kasnak meşe ormanında dolaşırken aklıma Saramago’nun anısı geldi. Topraktan bir aile gibi, birbirine yakın noktalardan fışkıran genç meşelerin, dökülmüş yaprakların, onların arasında boy gösteren çiğdemlerin ortasındaydım. Ormanın sessizliğinde, anıt ağaçlardan birine karşı oturdum. Uzaklardan sincapların sesleri geliyordu. Doğanın bir parçası olduğumu ve ormanın nefes aldığını bir kez daha fark ettim. Bir meşe palamudu dalından düşüp yuvarlanarak ayağımın ucuna kadar geldi. Onu aldım ve başka bir coğrafyada, bir dağ yolunun kıyısında gömmek üzere cebime koydum.
Ama bunu yapmadan önce, size Anadolu’ya özgü bir ağaç olan kasnak meşesini tanıtmalıyım. Bilimsel adı, Quercus vulcanica’dır. Küçük grup ve kümeler halinde büyüyen bu ağaç, 1300-1800 metrelerde yetişiyor. Derin toprakları seviyor ve kirece dayanıklı. 25-30 metre boya ve 1.6 metre çapa ulaşabiliyor. Odunu değerli. Düzgün gövdesi ve odun halkalarının dar oluşu nedeniyle, kaplama ve parke sanayinde aranan bir hammadde. Parke ve içki fıçısı yapımında kullanılıyor. Ağaç fıçı üretiminde kuşak olarak kullanıldığı için halk arasında ‘kasnak meşesi’ olarak anılmaya başlanmış. Anatomik özellikleri onu Akmeşeler grubuna sokuyor. Tohumları ekim ayının son yarısına doğru olgunlaşıyor. Bu dönemde Eğirdir’deki ormanda ağaçlar sarı, kırmızı, kahverengi, yeşil renkli yapraklarla ve göğün mavisiyle donanıyor. Bu renkliliğin nedeni, 1997’de Tabiatı Koruma Alanı ilan edilen 1300 hektarlık bu alanda kasnak meşesi dışında, Toros köknarından kokarardıca, çiçekli dişbudaktan Lübnan sedirine, akçaağaçtan saçlı meşeye kadar birçok ağacın yetişmesi.
ASIRLARDIR YAN YANA
Yukarıgökdere’deki ormana ulaşmak için, önce Eğirdir’e gitmeniz, oradan da Eğirdir- Beyşehir karayolu çıkışındaki Kovada Milli Parkı tabelasının gösterdiği yöne sapmanız gerekiyor. 19 kilometre sonra köye varacaksınız. Sonbaharda erkenden bu yola düşerseniz, sise batan araba farlarınız, yol kenarındaki sararmış kavakları aydınlatacaktır. Güneş yükseldi mi, kanal boyundaki sazlıklar söğüt ağaçlarıyla birlikte, ressamları beklediklerini fısıldayacaklar size. Köyden sonraki 3 kilometrelik dağ yolu ise, sizi kasnak meşeleriyle buluşturacak. Yan yana, birer kardeş gibi ormanı dolduran meşelerin aralarında ‘anıt ağaç’ olarak tescillendirilenleri de var. Bunların en önemlisi, Türkiye’nin ikinci en kalın kasnak meşesi olan ağaç ki, ucunu görebilmek için gökyüzüne doğru bakarken sırtüstü düşebilirsiniz!
Kasnak meşesi toplu olarak Eğirdir’in Yukarıgökdere köyü dışında, Kütahya-Türkmen Dağı’nda, Kızlar Sivrisi yöresinde, Konya-Sultandağı’nda Savaş, Çimendere ve Tekke köyleri dahilinde ve Afyon-Çay’da Dereyaka ve Bundura yaylalarında yetişiyor. Meşe ökse otu, bu ağacın başının derdi. Dallardan başlayarak tüm ağacı kurutuyor. Hem onunla, hem de zararlı böceklerle mücadele edilerek bu endemik ağacın koruması sağlanmaya çalışılıyor. Kasnak meşesinin en yakın akrabası ise, Macar meşesi.
SONBAHARIN ALTIN DEĞNEĞİ
Eylül başaramasa da, ekim ayı sonbaharın kapısını ardına kadar açar. Anadolu coğrafyası bu zamanı ormanlarda sessizce bekler. Kasnak meşesi ormanı da sonbaharın kartpostal güzelliği yarattığı yerlerden biri. Bu ormandaki yürüyüş yollarının, Türkiye’deki en güzel yürüyüş rotalarından olduğunu bilmelisiniz. Üstelik sonbaharın altın renginin çınarlara ve sulara düştüğü Kovada Gölü’nün ormanın çok yakınında oluşu bir başka güzelliğin habercisi. Toplu kamp yapıp çadır kuracakların Çevre ve Orman İl Müdürlüğü’nden izin almaları gerekiyor. (0246) 228 53 00 no’lu telefondan Müdürlüğe ulaşabilirsiniz.
Yukarıgökdere köyünde sonbaharda elma telaşı başlıyor. Erkenden traktörlere binen köylüler ve işçiler elma ağaçlarına yanaştırdıkları merdivenlere tırmanıp elma topluyorlar. Sandıklanan elmalar kamyonlara yükleniyor ve ülkenin değişik yerlerindeki hallere gönderiliyor. Aynı anda kasnak meşe ormanında da bambaşka bir telaş var. Koruma altındaki ormanda avcılardan uzak rahatça çoğalan sincaplar olgunlaşan meşe palamutlarını topluyor ve kış öncesi yuvalarına taşıyorlar.
Bir sonbahar günü, insanlar ve sincaplar iş başındayken, ormana doğru tırmandım arabamla. Bir çitin yanında durdum ve aşağıya baktım. Köy evlerinin kırmızı kiremitli damlarından önce yeşil bir leke gibi duran küçük bir gölet, uzaklarda ise göl başlıyordu. Sedir ağaçlarının yerçekimiyle inatlaşan kozalaklarına son kez göz attım. Keçi sürüsü sararmış ekinlerle örtülü bir tarlada otluyordu. Çobanların kara çadırları boştu. Bir yaban kazı sürüsü gözüktü birden gökte. V şeklinde uçuyorlardı. Sonra hafif bir rüzgâr saçlarımı dolaştı. “Düşen yapraklardan birini havada tutarsan dilediğin olur” diyen anneannemi anımsadım ve kasnak meşesi ormanına girdim. Bir gün siz de bunu yaparsanız, şaşırtıcı bir ormanda bulacaksınız kendinizi. Ekim sonuyla kasım ayının sonuna kadar olan zaman dilimi, bu buluşmanın en güzel görüntülerini veriyor. Hem belki sincaplar da, bu yıl kış uykusuna biraz geç yatarlar!
