Adıyaman

Coğrafya

- Genel Durum
Adıyaman ili Orta Fırat bölümü içinde yer alır. Eski coğrafyacı ve tarihçilere göre: Güneyde Arap Yarımadasından, Kuzeyde Toros Sıradağları’na doğru uzanan Arap çöllerinin sona erdiği yerde, Toros sıra dağlarının eteklerinde verimli topraklar yer almaktadır. Arap çöllerini kuzeyden bir ay gibi saran bu topraklara binlerce yıldan beri ‘Bereketli Hilal’ adı verilmiştir. Ortadoğu ülkelerinin merkezinde yer alan ‘Bereketli Hilal’ topraklarında Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarından gelen ana kara yolları birbirlerini kesmektedir. Tarih boyunca ‘Bereketli Hilal’ Bölgesi ana ticaret yollarının kavşak noktalarında, büyük ticaret ve sanayi şehirleri doğmuş, büyümüş, yıkılmış ve yerlerine yenileri kurulmuştur. ‘Bereketli Hilal’ bölgesinin bir parçası sayılan Orta Fırat Bölümünün illerinde olan Adıyaman şehri, ‘Bereketli Hilal’ bölgesinin en üst sınırını oluşturmaktadır. Adıyaman ili uygun coğrafi özellikleri dolayısıyla tarihinin her döneminde insanların yaşamayı tercih ettikleri bir yerleşim bölgesi olmuştur.

- Yeryüzü Şekilleri
Adıyaman 'in Kuzey kesimi torosların uzantısı olan Malatya dağları ile çevrilidir. Çelikhan, Gerger ve Tut İlçelerinin arazilerinin çoğu dağlıktır.
İlin belli başlı dağları; Akdağ, Dibek, Ulubaba, Gördük, Nemrut, Bozdağ ve Karadağdır. Güneye inildikçe ova nitelikli araziler başlar. Kahta, Samsat, Keysun ve Pınarbaşı ovaları ilin önemli ovalarıdır .

Bitki Örtüsü
Adıyaman ili Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri arasında köprü vazifesi gören bir şehirdir. Hatta kısmen Akdeniz Bölgesinin özelliklerini de taşır. Bu nedenle bitki örtüsü de bu üç bölgenin özelliklerini taşımaktadır. Yüksek rakımlı yerler genelde meşe ağaçları ile kaplanmış olmakla birlikte, su ve toprak erozyonu nedeni ile çıplak hale gelmiş araziler de mevcuttur. Yaz mevsiminin uzun ve kurak geçmesi dolayısıyla orman içi bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Tarım yapılmayan alanlar çayır, mera, yabani ağaçlar ve makilerle kaplıdır. Sazlık, bataklık alanlarda suyu seven bitki türlerine rastlanmaktadır.
Rakım yükseldikçe ağaç türleri değişmekte kimi bölgelerde meşeliklere rastlamak mümkün olmaktadır.Doğan, şahin, baykuş, keklik gibi yabani kuş türleri yanında tavşan, tilki, çakal gibi yaban hayvanları da Adıyaman il sınırları içerisinde yaşama alanlarına sahiptirler.

Akarsular : Fırat Nehri İlin en önemli akarsuyudur. Diğer akarsuları ise şunlardır; Sofraz Çayı, Ziyaret Çayı, Çakal Çayı, Kalburcu Çayı, Eğri Çayı, Besni Akdere Çayı, Şepker Çayı, Çat Deresi, Gürlevik Deresi ve Halya Deresi ile Gölbaşı, İnekli, Azaplı ve Abdulharap gölleri ilin diğer su kaynaklarıdır.

Fırat Nehri: İlin en önemli akarsuyu-dur. Şanlıurfa ve Diyarbakır illeri ile sınırı oluşturur. İl içindeki uzunluğu 180 km. dir. Kâhta, Kalburcu ve Göksu Çayları nehrin başlıca kollandır.

Kahta Çayı: Çelikhan yöresindeki Bulam, Abdülharap ve Recep sularını toplayıp Cendere Köprüsünden geçtikten sonra Eski Kahta ve Alut Arazisinde biriken dağ sularını da alarak Fırat Nehri'ne karışır (45.5 km).

Göksu Çayı: Kahramanmaraş ili sınırlarından çıkar. Erkenek, Tut.ve Akdere civarından geçer. Sofraz suyunu da aldıktan sonra Gümüşkaya'nın batısında Fırat Nehrine karışır. İI sınırlan içindeki uzunluğu 90 km. 'dir.

Sofraz Çayı: Besni ilçesi Toklu Köyü civarından çıkar. Hacıhalil Köyü yakınlarında Keysun Suyu'nu alarak Akdere civarında Göksu Çayı'na karışır. İl sınırları içindeki uzunluğu 51 km.'dir.
Ziyaret Çayı: Kaynağını Cebel ve Zey Köyleri sularından alarak ipekli Köyü civarında Atatürk Barajı Gölü'ne karışır.

Adıyaman ilinin önemli sayılabicak diğer akarsuları ise şunlardır: Çakal Çayı (37.5 km.) Kalburcu Çayı, Eğriçay (32 km.}, Besni Akdere Çayı (59 km.) Keysun Çayı (45 km..), Birimşe Çayı (35 km.), Şepker Çayı, Çat Deresi, Gürlevik Deresi ve Halya Deresi (41 km.)

- Göller - Göletler
İlde dört doğal, bir de yapay olmak üzere beş adet göl vardır. Bunlar Gölbaşı, İnekli, Azaplı ve Abdulharap doğal gölleri ile Atatürk Barajı suni gölüdür.
Gölbaşı Gölü: 2.19 km2 yüzölçümünde olan bu göl, Gölbaşı ilçesi Belediye sınırları içerisinde yer almaktadır. Çevresinde turistik tesisler bulunan gölde balık üretimi de yapılmaktadır.
İnekli Gölü: Yüzölçümü 1.09 km2 dir. Yağışların fazla olduğu dönemlerde Gölbaşı ve Azaplı Gölleri ile doğal olarak açılan kanallarla birbirine bağlanırlar.
Azaplı Gölü: ilçenin batısında bulunan bu gölün yüzölçümü 2.72 km2 dir. Kışın sularının artması nedeniyle çoğu kez Gölbaşı Gölü ile birleşik bir görünüm arz eder.
Abdülharap Gölü: Çelikhan ilçesinin 3 km. kuzeyinde yer alan gölün yüzölçümü 5 km2 dir. Yüzeyi yoğun olarak saz ve otlarla kaplanmış olan bu göl. Çat Barajı'nın tamamlanması halinde, baraj göl sahası içinde kalacaktır.

Atatürk Barajı Gölü: Güney Doğu Anadolu Projesi'nin (GAP) uygulamaya konulmasıyla oluşan bir göl olup Adıyaman ve Şanlıurfa illeri arasında geniş bir alanı kaplar. Bölgenin sulama suyu ve balık üretiminin temini açısından son derece önemli bir göldür. Rezervuar sahası 81.700 hektardır.

Çamgazi Barajı Gölü: Adıyaman merkez ilçeye bağlı Atatürk Barajı yolu üzerindedir. Baraj gövdesi zonlu toprak dolgu tipinde yapılmakta olup sulama amaçlı inşa edilmektedir. Sulama alanı 6536 hektardır.

Çat Barajı Gölü: Güney Doğu Anadolu Projesi'nin (GAP) uygulamaya konulmasıyla oluşan göl olup Adıyaman-Çelikhan Abdulharap Gölü üzerindedir. Sulama amaçlı kullanılan baraj gölü 14.481 hektarlık alanı kaplar.

Göletler: Adıyaman ili gölet inşası bakımından yeterli su potansiyeline sahiptir. Bu nedenle mevcut göletlerin yanısıra çoğunluğu GAP Projesi çerçevesinde olmak üzere bir çok gölet inşa halindedir. Bazı göletler de planlama aşamasındadır. Bunlara ait özet bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir.


- Dağlar
Kuzey kesimi, Torosların uzantısı olan Malatya Dağları ile kaplıdır. Güneye inildikçe yükselti azalır ve tamamiyle ova nitelikli araziler başlar. Çelikhan, Tut ve Gerger ilçelerinin tamamına yakını dağlık bölge özelliğini taşır.

Merkez, Besni ve Kahta ilçelerinin kuzey kesimleri dağlık, güney kesimleri ova şeklindedir. Samsat ilçesi ise ilin en düz arazilerine sahiptir.

Kültür

Adıyaman coğrafyası çeşitli medeniyetlere sahne olmuş, bir çok kültüre ev sahipliği yapmış nadir illerimizdendir. Giyimi-kuşamı, oyunu, düğünü, geleneği-göreneği, misafirperverliği,halısı, kilimi, cicimi ve heybesiyle zengin kültürel değerlere sahiptir.

Efsanesi, türküsü, halk oyunları Adıyaman’ı dünyanın tanıdığı bir il haline getirmiştir. Binlerce yıllık zengin Adıyaman kültürünün bir ifadesi olan halk oyunlarımız ilimizi temsil etmiş bir çok başarılara imza atmıştır.

Çiğ köfte, içli köfte, basalla (Ekşili köfte), çılbır, mercimekli köfte, yapıştırma ve hıtap Adıyaman’ın önde gelen yemek çeşitlerinden bazılarıdır.

Kültür ve Tabiat Varlıkları

Kültür Ve Tabiat Varlıkları (Tescilli )
I - Merkez İlçe
- Arkeolojik Sit Alanları
ADI : YERİ:
1- Pirin (Perre) Örenyeri Örenli Mahallesi
2- Turuş Kaya Mezarları Kuyulu ( Turuş ) Köyü
3- Belören Yerleşmesi Akpınar Köyü
4- Haydaran Kaya Mezarları Taşgedik ( Haydaran )Köyü
5- Kuşakkaya Örenyeri Kuşakkaya Köyü
6- I Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
7- II Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
8- III Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
9- IV Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
10- V Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
11- VI Nolu Tümülüs Fırlaz Köyü
12- Kızılcahöyük Tümülüsü Kızılcahöyük Köyü
13- Adıyaman Höyük Ulu camii Mah.
14- Düdere Höyük Hasankendi Köyü
15- Karapınar Höyük Karapınar Köyü
16- Fırlaz Höyük Fırlaz Köyü
17- Külaf Höyük Külafhöyük Köyü
18- Battal Höyük Battalhöyük Köyü
19- Turuş Büyük Höyük Kuyulu (Turuş) Köyü
20- Turuş Küçük Höyük Kuyulu (Turuş) Köyü
21- Bozhöyük Höyüğü Bozhöyük köyü
22- Yassıhöyük Karahöyük Köyü
23- Karahöyük Höyüğü Karahöyük köyü

- Dini Ve Kültürel Yapılar
1- Palanlı Mağarası Palanlı köyü
2- Malpınar Kaya Yazıtı Durak Köyü / Malpınar mezrası
3- Burç Anıt Mezarı Burç Köyü
4- Haydaran Kaya Kabartması Taşgedik (Haydaran) Köyü
5- Ulu camii Ulu cami Mahallesi
6- Eskisaray Camii Eskisaray Mahallesi
7- Çarşı Camii Eskisaray Mahallesi
8- St. Paul Kilisesi Mara Mahallesi
9- Abuzer Gaffari Türbesi İpekli (Elifi) Köyü
10- Mahmut El Ensari Türbesi İpekli ( Elifi) Köyü
11- Abdurrahman-i Erzincan-i Türbesi İndere (Zey) Köyü
12- Hasan-i Mekki Türbesi Hocaömer Mahallesi
13- Zeynel Abidin Türbesi Uludam Köyü (Akyurt Mezrası)
14- Amr Bin Ümeyye Türbesi
15- Şeyh Habip Türbesi Stadyum Yanı
16- Beşiroğlu İbat Türbesi Hocaömer Mahallesi
17- Kazgan Baba Türbesi Ova Kuyucak /Gazihan Mezrası
18- Çıplak Dede Türbesi Sarıharman köyü
19- İsak Peygamber Türbesi Kab camii Mahallesi

-Sivil Mimari Yapılar
1- Göksu Köprüsü Gümüşkaya Köyü
2- Cumhuriyet İlkokulu Sıratut Mah.
3- Eski Askerlik Şube Binası Varlık Mah.
4- Paşa Hamamı Kab cami Mah.
5- İsmet Tanrıverdi Evi Durukaynak Köyü
6- Çevre kahvesi Kab cami Mah. Oturakçı pazarı
7- Tuzhanı Kab cami Mah. oturakçı pazarı
8- Değirmenli Ev Ulu cami Mah. 270 Ada 6 Parsel
9- Tonozlu Dükkanlar ( 5 adet) Kab cami Mah. 430 Ada 24, 25,26,27,32 Parsel
10-Tuzhanı Çevresindeki Dükkanlar (28 Adet) Kab cami Mah. Oturakçı Pazarı

BESNİ İLÇESİ

- Arkeolojik Sit Alanları
1- Sofraz Büyük Tümülüs Üçgöz (Sofraz) Beldesi
2- Sofraz Küçük Tümülüs Üçgöz (Sofraz) Beldesi 3- Sesönk Tümülüsü Yeniköy Köyü
4- Atmalı Kaya Mezarları Atmalı ( Özbağlar ) Köyü
5- Yeniköy Kaya Mezarları Yeniköy Köyü
6- Hacıpınar Yerleşmesi Çomak / Höyük Mezrası
7- Çakır Höyük Çakırhöyük Beldesi
8- Yukarı Söğütlü Höyüğü Yukarı Söğütlü Köyü
9- Taşlıyazı Höyük Taşlıyazı (Telbizek) Köyü
10- Hozgiş Höyük Yeniköy / Hozgiş Mezrası
11- İkiz Höyük Çakırhöyük Beldesi
12- İnlice Höyük İnlice Köyü
13- Zirce Höyük Yayıklı Köyü
14- İznik Höyük İznik Köyü
15- Levzin Höyük İznik Köyü
16- Beşyol Höyük Beşyol Köyü
17- Tekağaç Höyük Tekağaç Köyü
18- Fal Höyük Kutluca Köyü
19- Kargalı Höyük Kargalı Köyü
20- Şambayat Höyük Şambayat Beldesi
21- Tavaş Höyük Aşağı Söğütlü Köyü
22- Mırıktıl Höyük Yoldüzü Köyü
23-Hementil Höyük Sarıkaya Köyü
24- Hürük Höyük Beşyol / Hürük Mezrası
25- Höyük Höyüğü Çomak / Hüyük Mezrası
26- Köseceli Höyük Köseceli Köyü
27- Mozaikli Yapı Oyalı Köyü
28- Sofraz (Üçgöz) Nekropol’ü Üçgöz Beldesi
29- Suvarlı Kaya Mezarları Suvarlı Beldesi

- Dini Ve Kültürel Yapılar
1- Kızılca oba Camii Eski Besni
2- Kurşunlu Camii Eski Besni
3- Ali Paşa Camii Eski Besni
4- Ulu camii Eski Besni
5- Öksüz Minare Üçgöz Beldesi
6- Mustafa Paşa Camii Üçgöz Beldesi
7- Hasan Paşa Camii Üçgöz Beldesi
8- Hacı Ali Bey Türbesi Üçgöz (Sofraz) köyü
9- Cüneyid Dede Türbesi Süphane Köyü
10- Zeyva Türbesi Merkez
11- Hacı Zeyrek Türbesi Merkez
12- Halil Baba türbesi Merkez
13- Mustafa Baba Türbesi Merkez
14- Tılamız Baba Türbesi Merkez

- Sivil Mimari Yapılar
1- Bekir Bey Hamamı Eski Besni
2- Meydan Hamamı Eski Besni
3- Celladın Köprüsü Eski Besni
4- Tahta oba Köprüsü Eski Besni
5- Nazhutan Köprüsü Eski Besni
6- Tabakhane Köprüsü Eski Besni
7- Mağaraönü Köprüsü Eski Besni

- Askeri Yapılar
Besni Kalesi Eski Besni

KAHTA İLÇESİ

- Arkeolojik Sit Alanları
1- Nemrut Dağı Kutsal Alanı Karadut Köyü
2- Arsameia Kutsal Alanı Kocahisar Köyü
3- Kaya Yerleşimi Akıncılar Beldesi

- Dini Ve Kültürel Yapılar
1- Karakuş Tümülüsü (Anıtmezar) Çukurtaş Köyü
2- Hz.Süraka Türbesi
3-İzinoğlu Türbesi Büyükbey köyü
4-Hacı Yusuf Sarıdana köyü
5-Yinoğlu Türbesi
6-Kemaliye Camii Merkez

- Sivil Mimari Yapılar
Cendere köprüsü Kesertaş köyü

- Askeri Yapılar
Yenikale Kocahisar Köyü

- Doğal Sitler
Cendere Kanyonu Kocahisar köyü

GERGER İLÇESİ

- Arkeolojik Sit Alanları
1- Sutepe Örenyeri Sutepe Köyü
2- Gerger Kalesi Kaya Anıtı Oymaklı Köyü

- Dini Ve Kültürel Yapılar
Üzeyir Peygamber Türbesi Alidam köyü

- Askeri Yapılar
Gerger Kalesi Oymaklı köyü

SAMSAT İLÇESİ

- Dini Ve Kültürel Yapılar

1- Melik-ül Efdal Türbesi Bakacak dağı
2- Saffan Dede Türbesi Taşkuyu köyü
3- Küçük Hasan Türbesi Merkez
4- Şeyh Hamza Türbesi Kırmacık köyü
5- Şeyh Hasan Türbesi Uzuntepe köyü

SİNCİK İLÇESİ

- Arkeolojik Sit Alanları
1- Derik Kutsal Alanı Keşgün Köyü

GÖLBAŞI İLÇESİ

- Arkeolojik Sit Alanları
1- Azaplı Höyüğü Balkar Beldesi
2- Kavkutlu Höyük Harmanlı Beldesi

- Sivil Mimari Yapılar
1- Vijne Köprüsü Harmanlı / Yaylacık Köyü
2- Altınlı Köprü Yolbağ Köyü
3- Tren İstasyon Yapıları ( 6 adet ) İstasyon Mah.

- Doğal Sitler
1- Gölbaşı Gölü Gölbaşı / Merkez
2- İnekli Gölü Gölbaşı / İnekli Köyü
3- Azaplı Gölü Gölbaşı / Azaplı Köyü

ÇELİKHAN İLÇESİ

- Arkeolojik Sit Alanları
Zerban Höyük Pınarbaşı Beldesi

TOPLAM :
Tek Yapılar : Askeri 3 Dinsel 45 Sivil 57 Toplam : 105
Sitler : Doğal 4 Arkeolojik 61 Toplam: 65
Genel Toplam : 170

- Korunan Alanlar
Oturakçı Pazarı : Oturakçı Pazarı Adıyaman Şehir Merkezinde bulunmakta olup, bu tarihi çarşıda
yöreye özgü halı, kilim, cicim, çanta , heybe vb. el sanatı ürünleri satılmaktadır.

Giyim - Kuşam

Adıyaman’da giyim kuşam şehir merkezinde ve ilçe merkezlerinde geleneksel biçimini yitirmekle beraber, kırsal kesimde geleneği koruyan kıyafetlere rastlamak mümkündür. Kadın ve erkek giyiminde Adıyaman yöresi özelliklerini en iyi yansıtan, asırlar boyu süre gelmiş,günümüzde ise yok olmaya yüz tutmuş yöresel kıyafetlerimiz bugün sadece kırsal yöredeki halkımızca tüm özelliklerini muhafaza eder şekilde kullanılmaktadır.

Şehir merkezinde ise kadın ve erkek kıyafetlerinin geleneksellikten uzaklaşarak modernleştiği görülmektedir. Adıyaman ilinde gerek erkek gerekse kadın kıyafetlerinde, özellikle son yıllarda, genelde şehir merkezinde geleneksel giyimin tamamıyla terk edildiği,ancak kırsal kesimde kültürümüzün özünü yansıtacak önem ve değere sahip kıyafetleri, büyük bir zevkle giyildiği görülmektedir.

Kadın Kıyafeti
Kadın kıyafetinde baş süslemesi oldukça ayrıntılıdır. Terlik adı verilen özel bir başlığın etrafına puşu diye bilinen bir bez sarılır. Daha sonra bunun üzerine gümüş işlemeli ve kenarlarından gümüş paralar sarkan bir taç geçirilir. Bu gümüş paraların yerine kadının ailesinin mali durumuna bağlı olarak altın liralar da takılabilir. Sonra bu baş süslemesinin üzerine dört metre eninde bir keten örtülür ve bu ketenin iki ucu çene altından geçirildikten sonra başın arkasında bağlanır. Genç kızlar baş süslemesini aynı biçimde bağlarlar ama keten örtmezler. Eskiden kadın takıları arasında ailenin maddi durumuna bağlı olarak tercih edilen altın ya da gümüş kemerleri, “Çelen” adı verilen ve başın iki yanından sarılıp arkada bağlanan altın başlığı ve 15 ila 20 adet misket şeklinde altın toplardan oluşan “hab” adıyla bilinen gerdanlıkları ve başka yörelerde “gıramuse veya gıramusa” da genilen “kıramus” adlı iri altın liralardan oluşturulan bir başka boyun takısını görmek mümkündür. Günümüzde ise fanteziye yönelik altın çeşitleri kullanılmaktadır.

Erkek Kıyafeti
Kadın kıyafetindeki değişiklik sürecini kıyafetlerinde de görmek mümkündür. Son yılardaki hızlı değişim giysi kültürümüzde kalıcı etkiler bırakmıştır.
Kırsal kesimlerde yöresel kıyafetlerin örneklerine rastlamak mümkündür. Dağ köylerinde kıl kumaştan yapılmış şalvar, Aba denilen ceket ve yakasız gömlekten ibarettir. Aba yakalı ve yakasız şekilleri olan bir çeşit gömlektir. Ayakta çorap ve yemeni bulunmaktadır.

Şalvar ve yakalı veya yakasız gömlekle bütünleşen kıyafetin üzerine “fillik kuşak” denilen ipek,püsküllü, beyaz renkte bir kuşak sarılmaktadır. Kıyafet, “fillik kuşak” adıyla bilinen beyaz, ipek püsküllü bir kuşak sarılarak tamamlanır. Ayağa ise el örgüsü çorap ve üzerine yemeni giyilir.Erkek kıyafetlerinde kıl kumaştan yapılan şalvarlar ve abalar günümüzde varlığını yitirmeye başlamıştır.

Yaşam Biçimi

Adıyaman ili mağara devrinden itibaren günümüze kadar çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış bir çok kültürün yoğrulup özleştiği; sözü, giyimi,kuşamı, oyunu, düğünü, ve hayatın çeşitli dönemleriyle (doğum,evlenme,ölüm) ilgili adet ve inançları, misafirperverliği insan sevgisi hayat felsefesi , dünya görüşü, halısı, kilimi, cicimi, heybesi ile zengin bir yaşayan halk kültürüne sahiptir.

Folklor açısından bilimsel alan araştırmalarına konu olabilecek birikime sahip, çoğu yerde rastlanmayacak kadar özgün ve zengin kültürel değerler hazinesi olan Adıyaman ili günümüze kadar detaylı yeterli bir çalışmaya konu olmamıştır. Ancak bilimsel araştırmalar için bir ön çalışma başlatılmış bulunmaktadır.

Türk ve yabancı bilim adamlarının yapmış olduğu arkeolojik kazılar neticesinde elde edilen bilgiler doğrultusunda milattan önceki dönemlerde bile insanların yaşadığı zengin medeniyetlerin varlığını kanıtlayan Pirin Mağaraları ve günümüze kadar tahrip olmadan gelebilen tarihi eserleri ile insanlık tarihi ve kültürü açısından açık hava müzesi hususiyetini haizdir. Folklorumuzun bugüne gelişinde bu yapının şüphesiz etkisi vardır.

Teknolojinin ilerlemesi ve iletişim araçlarının gelişip yaygınlaşması ile kültürlerin daha hızlı kaynaşması ve değişmesi arasında sıkı bir bağ vardır. Bu kaynaşma ve değişim sürecini, Adıyaman İlinin folklorik bir çok unsurlarında da görmek mümkündür. Bu değişime giyim-kuşam, örf, adet, gelenek ve göreneklerin yanı sıra değer yargılarında da rastlamaktayız.

Halk Oyunları

Adıyaman Halk Oyunları kadın ve erkeğin yan yana yer aldığı bir karografiye sahiptir. Bu da Adıyaman Halk kültüründe kadının rolünü göstermesi açısından oldukça mühimdir.

Oyun Çeşitleri
Sal Oyunu: Fırat nehrinde salla geçen düğün alayını konu alır.
Düz oyun : Fırat kenarında yanında çeşitliliği adamın kızına aşık olan, fakat kızı alamayan ve sevdasından hastalanan bir gencin serüvenlerini konu alır.
Oyuna Davet: Düğünlerde gençlerin birbirlerini oyuna davet etmelerini konu alır.
Hasat Oyunu : Ailece ekin biçen ve hasattan sonra yakınlarını ziyaret ve şölen düzenleyen çiftçi ailesini konu alır.
Kımıl oyunu: Kımıl (Süne) haşerenin ekinlere zarar vermesi sonucu meydana gelen kıtlığı ve halkın kımılla mücadelesini canlandırır.
Göçer oyunu: Hayvancılıkla uğraşan bazı köylülerin yaz aylarında yaylalara göç etmelerini ve burada başlarında geçenleri canlandırır.
Helli can : Helli adı bir bey kızı ile rüyasında gördüğü ve daha sonra var olduğunu öğrendiği Can adlı gencin evlenerek mutlu olmalarını konu alır.
Ağırlama: Düğünlerde yaşlı, ağırbaşlı ve hatırı sayılır kimselerin ağır ve gösterişli bir tempo ile oynadıkları oyun.
Hallaç Oyunu: Pamuk atmaya gittiği evin kızına aşık olan bir hallacın serüvenini anlatır.
Türkan: Sevdiği gencin dışında birine verilen Türkan adlı bir kızın yolda müsaade alarak iki rekat namaz kılıp ölmesi olayını canlandırır.
Dingi : Güzel ve güçlü bir kızın ding ding şeklinde ses çıkararak bulgur dövmesi sırasında aşık olan gencin hikayesi canlandırılır.
Barış: Birbirilerine düşman aile yada aşiretlerin barışmalarını canlandırır.
Kaynama Oyunu: Düğünde kaynananın gelinin önünde eline Çömçe (Kepçe) ve ayna alarak oynamasını canlandırır

Oyuncu Giysileri

Kadın Oyuncu Giysileri
Ayakkabı : yemeni ve çarıktır.yemeninin arkası düzdür.ön tarafı açık ve avaredir.yemininin rengi ise kırmızıdır.
Çorap : yünden olup (ele örülmüş) ince ve desenlidir.
Şalvar : boydan olup paçalarının uçlarına lastik geçirilir, kumaşı kırmızı saten veya kutindir
İç Gömlek : pazenden olup boydandır.kolları yarımdır.
Zıbın : kumaşı kutinden olup halep malıdır. boydan üç etektir. astarı kırmızı veya mavi küçük desenli çiçeklidir. kollar uzun kol ağzı tek yırtmaçlıdır.ön iki eteğin uçlarına basmadan ipler dikilir.arkadan üstüste gelecek şekilde çarpaz edilerek önden bağlanır, kuşak erkekte olduğu gibidir. zıbın üstüne bağlanır.
Taç : kadın oyuncular başlarının üzerine yuvarlak gümüşten yapılan yanları zincirli gümüş panezlf ile süslerler.
Keten : yazma iki kat edilip başa konulur ve uçları arkadan ilmik yapılır. adıyaman yöresinde iki çeşit baş bağlama vardır. ovadaki baş bağlama,kırsal kesimde yaşayanların baş bağlamaları. başa takılan kep buğday sapından örülür, etrafı kahverengi pazenle çevrilir,üstüne gümüşten taç takılır.tacın zincirine altın veya gümüş kazı takılır.kullabın alt kısmına pendik denilen bir kumaş dikilir. kepin üstüne ise beyaz keten veya satenden saçaklı hiddik takılır. ketenin altına pusu bağlanır, pusu tamamen sırmadandır.kahverengi ve sırmalıdır. bu bağlantı şekline üsten bağlama adı verilir.


Erkek Oyuncu Giysileri
Çorap: yün iplikle örülür,iki çeşitlidir.çorapların elde örülmesi daha makbuldür.kaba olan coliki,ince örülen ise desenlidir. renkleri beyazdır. çorabın lastik yünden iplik örülür bunlara bağlanır;
Ayakkabı ( çarık ) : hayvan derisinden olup,deri ipliği ile dikilir. etrafına delikler yayılarak deri iplikleri ile kundura bağı gibi bağlantı yapılır.
Ayakkabı ( yemeni ) : kösele veya deriden imal edilip arka kısmı azemi üç santim kadar uzundur. (paçiklidir) topuk kısmı çok alçaktır. yemeni genellikle siyah deriden imal edilir.
Şalvar: kabardin kumaşdan imal edilip uçkuru yani bel bağlantı yeri satendendir. alt peyik kısmı normal uzunluktadır, paçaları dardır. dağ köylerimizde keçi kılından yapılan kıl şalvarlarda giyilmektedir.
Kuşak: yünlü dokumadır ve desenlidir. bir buçuk metre boyunda olup kuşağın iki ucuna satenden parça dikilir. bele bağlandıktan sonra hiç görülmeyecek şekilde iç kısma alınır.
Gömlek: kumaşı kutniden olup,sığ malıda olabilir. gömlekler beyaz sarı olup çizgilidir. hakim yakalı kolları uzun ve kırmızıdır. meydane kumaşından da yapılabilir.
Kırk düğme yelek: kumaşı kabardin olup kahverengidir. ön tarafı satenden kaplı kırk adet düğme olup, ön cephesi işlemelidir. kollar gene kahverengi satenden olup, yarım kolludur.
Fes: tamamen yünden yapılan ve elle desenli olarak örülür. genç kızların çeyiz olarak hazırladıkları bu ceyizlik düğün evine getirilir. düğüne gelen davetliler düğün bittikten sonra bir terlik, yünden örülmüş bir keten hediye olarak verilir. ayrıca sekiz köşeli kasket giyilir.

El Sanatları

Geçmişte, halkın kendi ihtiyaçlarını karşılaması nedeni ile yaygın olan el sanatları, günümüzde gelişen teknoloji karşısında varlığını koruyamayarak eski yaygınlığını yitirmiştir, bazıları terk edilmiş bazıları da gittikçe azalır duruma gelmiştir.

Halı, kilim, savan dokumacılığı, dikiş – nakış, oya işi, sepetçilik, semercilik, yemenecilik gibi el sanatları rastlanan el sanatlarıdır.

Daha çok köylerde ve kırsal kesimde kişisel ihtiyaçları karşılamak amacıyla dokunan halı ve kilimler kök boyalarla boyanmış olan iplikle dokunur.

Yöreye ait Pişinik Halıları, Halı Yastıkları, kendine özgü renk ve motifleriyle oldukça ünlüdür.

Yörede Yetişen Ressamlar, Sanatçılar, Şairler

Ressamlar
• Celal Binzet
• Remzi Taşkıran

Yöre Ressamları :
Mehmet Yangır, Mustafa Erkmen, Zeynal Abidin Gül

Ses Sanatçıları
Adıyaman'lı Ses Sanatçıları

Şairler :

* Rıfat Efendi,
* Luzumi Efendi
* Lam’i Efendi
* Çırağı Baba
* Halis Efendi
* İbrahim Hakkı Baba
* Ali Rıza Efendi
* Sezai Efendi
* Âsım Efendi
* Hafız Mahmut Efendi
* Sayid Hafız
* Hicri Efendi
* Akif Hoca
* Haydar Efendi
* Haddad
* Nazif zade Ata Efendi
* Hamsi Baba
* Nusret Efendi
* Sıtkı Efendi
* Sıtkı Efendi (Besni’li)
* Sarışehoğlu Ömer Mazhar Efendi
* Nakipzade Ahmet Faik Üstün
* Mehmet Soylu (Hocazade)
* Kemal Atalay
* Abdurrahman Fehmi Bilgin
* Mehmet Zeki Adıyaman
* Abdurrahman Şeref Bilgiç
* Mehmet Kezik
* Sabri Garip Nakipler
* Ali Ağören
* Mahmut Çetinkaya
* Fahri Bildik
* Ahmet Nevfel Özçelik
* Mehmet Halit Aslan
* Mustafa Sucu
* Ebubekir Aytekin
* Hasan Duymaz
* Mahmut Recep Karadağ
* Mustafa Avni Çelik
* S. Sinan Uyandı
* Yaşar Akgün
* Alper Özyol
* Sefer Akgül
* Mehmet Özçelik
* Necati Atar

Üye Eleştirileri

İsim*

E-posta*

Eleştiri Başlığı

Puanlar (daha yüksek daha iyi)

Yaşam Kalitesi	No rating12345
Tarih ve Kültür	No rating12345
Aktivite Olanakları	No rating12345

Şehir Yorumları

Sizin Yapmadan Dönme Önerileriniz 

Eleştiri Yorumu*

Gönder İptal